PIONEERS en MAGPIE gingen van start onder de Europese Green Deal en testten vijf jaar lang oplossingen voor schone energie, alternatieve brandstoffen, elektrificatie, digitalisering en infrastructuur in reële havenomgevingen. PIONEERS, gecoördineerd door Port of Antwerp-Bruges samen met de havens van Barcelona, Venlo en Constanța, voerde 19 demonstraties uit op het gebied van schone energie, digitale innovatie en duurzaam havenontwerp. MAGPIE, gecoördineerd door Port of Rotterdam, testte samen met zijn eigen partnerhavens HAROPA PORT, Sines & DeltaPort 14 oplossingen binnen dezelfde thema's.
Beide projecten hebben hun resultaten nu gebundeld in tools die elke haven kan gebruiken. Het Green Port Master Plan Handbook Explorer van PIONEERS biedt een gratis vijfstappenmethode die de huidige voetafdruk van een haven, de visie voor 2050, externe druk, bewezen innovaties en een routekaart omvat. Dit wordt aangevuld met een methodologie om de CO2-voetafdruk te bepalen en een test om de belangrijkste transitiebarrières van een haven aan te geven. Het Green Innovation Compass van MAGPIE is een open kennisplatform dat kennis over innovatieve technologieën, operationele concepten en digitale oplossingen samenbrengt ter ondersteuning van de transformatie van havens en havengerelateerde logistiek. Samen vormen ze de praktische kern van het Green Port Master Plan dat aan de Commissie werd overhandigd.
"Vijf jaar PIONEERS heeft aangetoond dat de technologieën bestaan, de kennis bestaat, en ook het partnerschap bestaat. De uitdaging is nu om wat werkt op te schalen doorheen Europa," aldus Rob Smeets, CEO van Port of Antwerp-Bruges. Hij stelde dat testen alleen niet volstaat: havens moeten nu de regelgevende, financiële en organisatorische barrières rond elke innovatie aanpakken, en optreden als regisseurs die industrie, energie, logistiek en overheid samenbrengen.
"Europa moet innovaties sneller van pilootproject naar praktijk brengen. MAGPIE toont aan hoe dit kan via gestructureerde Europese samenwerking," aldus Boudewijn Siemons, CEO van Port of Rotterdam. Hij was duidelijk over de grenzen van het huidige model: van de EU kan volgens hem niet worden verwacht dat ze dit soort innovatieprogramma's oneindig blijft financieren, en havens hebben nieuwe manieren nodig - waaronder een blik op de EU-regelgeving voor financiële markten - om privé- en bedrijfskapitaal aan te trekken voor haveninnovatie.
Het Europese beleidsperspectief werd onderstreept door Han ten Broeke, hoofd van het kabinet van Europees Commissaris Wopke Hoekstra, die de conferentie opende, en door Isabelle Ryckbost, secretaris-generaal van de European Sea Ports Organisation (ESPO): "De wereld is in transitie: havens moeten opereren in een snel veranderend klimaat en een woelige geo-economische en geopolitieke wereldomgeving. Dat vraagt om nieuw denken over hoe het havenecosysteem zijn veerkracht kan versterken."
De vijf Learning Labs in de namiddag - over concurrentievermogen en digitalisering, energietransitie, havenveiligheid, toegang tot financiering, en sociale cohesie - weerspiegelden de vijf pijlers van de EU-havenstrategie, aangenomen door de Europese Commissie in maart 2026. Er werd onderzocht en besproken hoe deze lessen in de praktijk worden omgezet bij havens, steden en de industrie.
Nu het Master Plan en de bijhorende tools publiek beschikbaar zijn, laten PIONEERS en MAGPIE een erfenis na die havens overal in Europa kan helpen bij hun transitie naar groenere en veerkrachtigere activiteiten, en zo mee de toekomst van Europa vormgeven.
